Parchedig Thomas Lloyd (Estyn), Prif Dderwydd (56).

Wel, ia, mae’n bosibl bod Arddangosfa Trysorau Celf yn bwysig, ond yr Eisteddfod sydd o ddiddordeb mwyaf i mi. Y tro cyntaf i’r Eisteddfod Genedlaethol gael ei chynnal yma yn Wrecsam. Mae’n anrhydedd o’r mwyaf. Ac yn anrhydedd mawr i mi, y Parchedig Thomas Lloyd, rheithor Plwyf yr Hôb, i wasanaethu fel Prif Dderwydd y digwyddiad. Wrth gwrs, fel Prif Dderwydd, mae gennyf enw arall – fy enw barddol, Yr Estyn. Mae pafiliwn gwych o ganfas wedi’i adeiladu, am gost o £800, i ddal 8,000 o ymwelwyr, ar y caeau wrth Sant Marc. Canu bendigedig a pherfformiadau offerynnol gwych. Yn bersonol, byddai’n well gennyf fwy o berfformiadau yn y Gymraeg, ond roedd y rhaglen gyfan wedi derbyn ymateb da. Wrth gwrs, roedd y diweddglo yn un arbennig o drist. Y wobr i’r gerdd orau yn y Gymraeg. Gwobr o £20 a medal aur, yn ogystal â gorseddu ar y Gadair Farddol eleni. Ac eto, roedd yr enillydd, y bardd o Langollen, Thomas Jones – a oedd yn fwy adnabyddus i’r Cymry gan ei enw Taliesin o Eifion – wedi marw ar yr union ddiwrnod yr anfonodd ei gerdd i gael ei beirniadu. Felly, ar y diwrnod yr oeddwn i ac eraill yn cyflwyno’r wobr, roedd yn rhaid i ni osod lliain du dros y gadair wag a cheisiodd Madam Edith Wynne ganu’r hen gân, Dafydd y Garreg Wen – y Bardd a fu farw. Ond torrodd i lawr yn ei dagrau. Roedd yn llawn dagrau. Yna dechreuodd y gynulleidfa i gyd grio hefyd. Ac Eisteddfod 1876 – cafodd ei hadnabod fel Eisteddfod y Gadair Wag byth ers hynny. A’r Gadair Farddol? Mae’n enwog iawn. Y Gadair Ddu.

A fu yna Eisteddfod arall erioed gyda Chadair Farddol wag? Allwn ni ysgrifennu stori neu gerdd am Taliesin o Eifion? Ble mae Cadair Farddol 1876 nawr? Allwn ni greu model o Gadair Farddol 1876? Allwn ni ddod o hyd i ble yn Wrecsam y cynhaliwyd yr Eisteddfod yn 1876?